رب گوجه فرنگی محصولی است که از تغلیظ آب گوجه به دست می‌آید و با اشکال مختلفی از جمله رب گوجه فرنگی فله‌ای، کنسرو رب گوجه و رب گوجه فرنگی اسپیتک به بازار عرضه می‌شود. کیفیت رب گوجه فرنگی با پارامترهای مختلفی از جمله پارامترهای ظاهری مثل رنگ، بو، طعم و پارامترهای فیزیکی و شیمیایی سنجیده می‌شود. یکی از مهم‌ترین پارامترهای فیزیکی که باید برای سنجش کیفیت رب مورد ارزیابی قرار گیرد، شاخص بریکس رب گوجه فرنگی است. این شاخص در واقع بیانگر میزان غلظت رب گوجه فرنگی است، و در واقع هر چه بریکس رب گوجه فرنگی بالاتر باشد محصول رب، غلیظتر خواهد بود. این مقاله ابتدا با تعریف بریکس رب گوجه فرنگی و سپس با ارائه استاندارهای مربوطه و چگونگی اندازه‌‌گیری شاخص بریکس، اطلاعات مورد نیاز در مورد بریکس رب گوجه فرنگی را در اختیار شما قرار خواهد داد.

تعریف بریکس رب گوجه فرنگی

بریکس رب گوجه فرنگی عبارت است از نسبت مواد محلول داخل رب گوجه فرنگی که بدون در نظر گرفتن نمک، محاسبه می‌شود. برای محاسبه درجه بریکس رب گوجه فرنگی، از دستگاه رفراکتومتر استفاده می‌شود، که در بخش بعدی به آن پرداخته خواهد شد.

روش اندازه‌گیری بریکس رب گوجه فرنگی

اندازه‌گیری درجه بریکس رب گوجه فرنگی مطابق با روش آزمون ارائه شده توسط سازمان ملی استاندارد به این ترتیب است که باید ابتدا نمونه تهیه شده از رب ‌گوجه فرنگی داخل کاغذ صافی ریخت و پس از صاف شدن، یک قطره از آن را درون دستگاه رفراکتومتر قرار داد. دستگاه رفراکتومتر دستگاهی است که میزان شفافیت مواد جامد را با محاسبه ضریب شکست نور، تخمین می‌زند و گاهی از آن با عنوان دستگاه شکست سنج نیز نام برده می‌شود.

پیش از آن‌که قطره حاصل از نمونه درون دستگاه رفراکتومتر قرار داده شود، باید یک قطره آب مقطر روی چشمی دستگاه قرار داده شود و درجه نشانگر روی عدد صفر تنظیم گردد.  وقتی قطره‌ی حاصل از نمونه صاف شده روی عدسی دستگاه رفراکتومتر  و درکنار قطره آب مقطر قرار داده می‌شود، فردی که آزمایش را انجام می‌دهد باید از چشمی رفراکتومتر دو عدد نیم‌کره را مشاهده کند که نیم‌کره سفید متعلق به آب مقطر و نیم کره سیاه متعلق به نمونه می‌باشد. تصویر نیم‌کره سیاه‌رنگ معمولا کاملا واضح نیست و آزمایشگر باید با چرخاندن پیچ تنظیم، دایره را به دو قسمت تاریک و روشن تقسیم نماید.  عددی که با این تنظیمات حاصل می‌شود معادل با نصف درجه بریکس رب گوجه فرنگی است و بنابراین با ضرب کردن این عدد در عدد ۲، بریکس گوجه فرنگی حاصل خواهد شد.

استاندارهای بریکس رب گوجه فرنگی

سازمان ملی استاندارد ایران، در استاندارد شماره ۷۶۱ با عنوان کنسرو رب گوجه فرنگی، استاندارهای لازم برای پارامترهای ظاهری، فیزیکی و شیمیایی کنسرو رب گوجه فرنگی را تعیین کرده است. مطابق این استاندارد، عدد ۲۵، حداقل عدد قابل قبول برای درجه بریکس رب گوجه فرنگی، می‌باشد. سازمان ملی استاندارد، همچنین در استاندارد شماره ۵۷۶۶ با عنوان رب گوجه فرنگی فله‌‌ای، برخی پارامترهای لازم برای رب گوجه فرنگی فله‌ای، از جمله رنگ، طعم و pH را تعیین کرده، اما برای درجه بریکس رب گوجه فرنگی فله‌ای، حداقل خاصی را تعیین ننموده است. در مورد استنادرهای لازم برای درجه بریکس رب گوجه فرنگی اسپتیک نیز هنوز عدد خاصی توسط سازمان ملی استاندارد ایران ارائه نشده است، اما حداقل اعداد لازم برای درجه بریکس رب گوجه فرنگی که حاصل از تجربه مشاوران شرکت سیمرکو است، مطابق اعداد زیر می‌باشد:

بریکس رب گوجه فرنگی کنسروی: ۲۵ تا ۲۸

بریکس رب گوجه فرنگی فله‌ای: ۲۸ تا ۳۲

بریکس رب گوجه فرنگی اسپتیک: ۳۲ تا ۳۸

برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد استانداردهای مربوطه به محصول رب گوجه فرنگی، می‌توانید به پرتال سازمان ملی استاندارد مراجعه کنید و  در جعبه جستجو، نام رب گوجه فرنگی یا شماره استاندارد مربوط به آن را وارد نمایید.

بریکس گوجه فرنگی

گوجه فرنگی به عنوان ماده اولیه برای تولید محصول رب گوجه فرنگی، باید از کیفیت مناسب برای تغلیظ شدن برخوردار باشد.  استاندارد لازم برای گوجه‌فرنگی که قابلیت رب‌ شدن را داشته باشد باید مطابق با استاندار ملی ایران به شماره ۴۰ با موضوع گوجه فرنگی باشد. برای تهیه رب باید از ارقام خاصی از گوجه فرنگی استفاده شود که به قدر کافی گوشتی و شیرین باشند. هر چقدر بریکس گوجه فرنگی بیشتر باشد، گوجه فرنگی شیرین تر و برای تبدیل شدن به رب گوجه فرنگی مناسب‌تر است. به عنوان مثال گوجه فرنگی Early Girl بسیار شیرین است و در بعضی موارد درجه بریکس ۱۳ هم برای آن گزارش شده، که عدد بسیار بالایی می‌باشد.

برای اطلاعات بیشتر در مورد ارقام گوجه فرنگی مناسب برای تولید رب می‌توانید به مقاله با عنوان بذر گوجه فرنگی مراجعه نمایید.

ارتباط بریکس گوجه فرنگی با هزینه تغلیظ

مهم‌ترین فرآیندی که در تولید رب گوجه فرنگی باید انجام شود، فرآیند تغلیظ است و این فرآیند وابستگی مستقیمی به بریکس گوجه فرنگی دارد. هر چقدر بریکس گوجه فرنگی عدد بالاتری باشد، تغلیظ کمتری برای رب شدن نیاز خواهد داشت. از آنجا که فرآیند تغلیظ در کارخانه‌جات رب گوجه فرنگی مستلزم صرف هزینه‌های بسیار بالا می‌باشد، می‌توان چنین نتیجه گرفت که هر چقدر درجه بریکس گوجه فرنگی بالاتر باشد، نیاز به صرف هزینه بیشتری برای تبدیل شدن به رب گوجه فرنگی خواهد بود.

هر چند درجه بریکس گوجه فرنگی با توجه به رقم گوجه فرنگی که به عنوان ماده اولیه تولید رب، استفاده شده است، می‌تواند متفاوت باشد اما با فرض اینکه درجه متوسط بریکس گوجه ۵٫۵ باشد می‌توان میزان لازم برای تغلیظ شدن را تخمین زد. به عنوان مثال، اگر تولید رب گوجه فرنگی با بریکس ۳۳ مدنظر باشد، باید گوجه فرنگی با بریکس ۵٫۵ را به میزان ۶ برابر (حاصل تقسیم عدد ۳۳ بر ۵٫۵) تغلیظ کرد تا محصول مورد نظر تولید شود.

نتیجه گیری

بریکس رب گوجه فرنگی به عنوان یکی از مهم‌ترین شاخص‌های اندازه گیری کیفیت رب است، به طوریکه هر چقدر درجه بریکس عدد بالاتری را نشان دهد، رب حاصله غلیظ تر خواهد بود. درجه بریکس برای کنسرو رب گوجه فرنگی معمولا بین ۲۵ تا ۲۸، برای رب گوجه فرنگی فله‌ای بین ۲۸ تا ۳۲ و برای رب گوجه فرنگی اسپتیک بین ۳۲ تا ۳۸ است. محصول رب گوجه فرنگی اسپتیک در روسیه و کشورهای اروپایی بیشترین تقاضا را دارد، که آن را از کشورهایی مثل ایران وارد کرده و سپس برای مصرف نهایی رقیق می‌کنند. تولیدکنندگانی که در ایران با اهدف صادراتی به تولید رب گوجه فرنگی می‌پردازند، باید به درجه بریکس رب گوجه فرنگی توجه ویژه‌ای داشته باشند، تا محصولی تولید کنند که استانداردهای کشورهای هدف را برآورده نماید.